Huwelijkse voorwaarden zouden bescherming moeten bieden tegen het meesleuren van de echtelijke woning in een faillissement. Dit is niet altijd het geval.
Allereerst is van belang dat de wetgever heeft willen voorkomen dat schuldenaren hun bezittingen in geval van faillissement eenvoudig aan het verhaal door hun crediteuren onttrekken, bijvoorbeeld door waardevolle bezittingen op naam van hun echtgenoot te zetten. Daarom dient een echtgenoot van een failliete schuldenaar niet alleen aan te tonen dat hij of zij eigenaar is van de woning (of inboedel, of auto, of boot…), maar ook dat hij of zij deze met eigen middelen heeft verkregen.
Juist dit laatste zorgt in de praktijk voor problemen.
Als de echtgenoot van de failliete schuldenaar de koopsom heeft betaald uit gelden die aan haar toebehoren, is er niets aan de hand.
Doorgaans wordt de woning echter gefinancierd met een hypothecaire geldlening. Het ligt voor de hand dat banken dan ook degene die het geld verdient (de ondernemer) als debiteur willen. Er is dus vaak sprake van een hypotheek waarvoor beide echtgenoten aansprakelijk zijn. Wil de echtgenoot op safe spelen dan dient hij of zij de lening enkel op zijn of haar naam aan te gaan en de lasten (achteraf aantoonbaar) enkel uit eigen inkomsten of vermogen te betalen. Een kredietverschaffer zal hier alleen aan meewerken als er ook daadwerkelijk eigen, reële inkomsten zijn.
Het is maar zeer de vraag of het beoogde doel bereikt wordt als die eigen inkomsten of vermogen uit een verrekenbeding komen. Normaliter komen immers slechts overgespaarde inkomsten in aanmerking voor verdeling, waarbij overgespaard ziet op het bedrag dat jaarlijks resteert na voldoening van de kosten van de huishouding. Laten nou net de hypotheeklasten van de echtelijke woning de belangrijkste kosten van de huishouding zijn. Als de niet-failliete echtgenote geen eigen vermogen of eigen inkomsten uit loondienst heeft, moet je al van goeden huize komen, wil je als echtgenoten in dit soort situaties door de bomen het bos nog zien.
Echtgenoten kunnen zichzelf dus niet altijd volledig beschermen tegen een faillissement van de ander. Dit past in het wettelijke uitgangspunt dat echtgenoten elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd zijn en doet ook recht aan het beginsel dat alle opgebouwde vermogensbestanddelen van een schuldenaar ten behoeve van de schuldeisers moeten kunnen worden uitgewonnen.
Jeroen van Baar is advocaat bij KampsVanBaar Advocaten te Sittard en lid van Insolad, de specialisatievereniging van Insolventie-advocaten